پالایشگاههای مستقل چین دیگر مثل گذشته به نفت ارزان روسیه دسترسی ندارند. ورود جدی غولهای دولتی به بازار نفت روسیه، رقابت بر سر محمولهها را افزایش داده و قیمت برخی گریدهای روسی را از محدوده تخفیف به پریمیوم رسانده است.
رویترز گزارش داده نفت ESPO روسیه که یکی از گریدهای محبوب پالایشگران چینی است، طی چند هفته از حدود ۴ دلار پایینتر از برنت به حدود یک دلار بالاتر از برنت رسیده است.
در همین شرایط، سینوپک برای تحویل اکتبر حدود ۱۰ تا ۱۵ محموله ESPO خریداری کرده است. با احتساب محمولههای سوکول و اورال، مجموع خرید این شرکت برای ماه اکتبر میتواند از ۲۰ محموله عبور کند. حجم خرید ESPO سینوپک بهتنهایی معادل حدود ۲۳۵ تا ۳۵۳ هزار بشکه در روز است.
این اتفاق فشار زیادی بر پالایشگاههای موسوم به «تیپات» وارد میکند؛ پالایشگاههای مستقلی که سالها بخش مهمی از مزیت رقابتی خود را از نفت ارزان روسیه و ایران به دست میآوردند.
نفت ارزان، دیگر مزیت تیپاتها نیست
تیپاتها حالا برای خرید همان محمولههایی رقابت میکنند که شرکتهای دولتی بزرگ چین نیز به دنبال آنها هستند. معاملات ESPO برای بارگیری اکتبر تقریباً یک ماه زودتر از معمول انجام شده و برای محمولههای نوامبر، پیشنهادهایی تا حدود ۱۰ دلار بالاتر از برنت به برخی پالایشگاههای کوچک ارائه شده است.
در کنار نفت روسیه، دسترسی به نفت ایران نیز برای پالایشگران مستقل دشوارتر و پرریسکتر شده است. افزایش محدودیتهای صادراتی و رشد هزینههای حملونقل و بیمه باعث شده تیپاتها برای تأمین خوراک به روسیه، عراق و دیگر عرضهکنندگان روی بیاورند؛ اما حضور خریداران بزرگ، قیمت این منابع را نیز بالا برده است.
حتی نفت بصره مدیوم عراق با پریمیومی حدود ۸ دلار نسبت به برنت پیشنهاد شده و درباره نفت سبک ایران نیز پریمیومی در محدوده ۶ دلار مطرح شده است؛ هرچند برای این سطح قیمت معامله قطعی گزارش نشده است.
پالایش سودآور است، اما خوراک گران شده
شرایط برای پالایشگران چینی از یک سو جذاب و از سوی دیگر دشوار شده است. حاشیه سود فرآوردهها افزایش یافته و چین در سپتامبر انتظار دارد بیش از ۴ میلیون تن فرآورده نفتی صادر کند؛ در حالی که متوسط صادرات ماهانه این کشور در سال ۲۰۲۵ حدود ۳ میلیون تن بود.
حاشیه سود صادرات گازوئیل نیز به بیش از ۲۲۳ دلار در هر تن رسیده و حاشیه سود پالایش گازوئیل در آسیا حوالی ۷۰ دلار در هر بشکه قرار دارد.
بنابراین تقاضا برای خوراک پالایشی بالاست، اما نفت ارزان که موتور اصلی سودآوری تیپاتها بود، کمیابتر شده است.
برخی فعالان بازار به رویترز گفتهاند ذخایر بعضی پالایشگاههای مستقل ممکن است تنها تا اواخر سپتامبر یا اوایل اکتبر دوام داشته باشد. در صورت نبود محمولههای جدید با قیمت مناسب، کاهش تولید برای برخی تیپاتها محتمل خواهد بود.
روسیه برنده افزایش تقاضای چین
افزایش تقاضای چین برای نفت روسیه برای مسکو خبر مثبتی است. روسیه که طی سالهای تحریم به چین و هند وابستگی بیشتری پیدا کرده، حالا میتواند نفت خود را با تخفیف کمتری عرضه کند.
قیمت ESPO برای بارگیری اکتبر در ماه اوت حدود یک دلار بالاتر از برنت معامله شد؛ در حالی که همین گرید در اواسط ژوئیه حدود ۴ دلار پایینتر از برنت قیمت داشت.
هر یک دلار افزایش قیمت نفت صادراتی، با توجه به حجم بالای صادرات روسیه، میتواند درآمد قابل توجهی برای مسکو ایجاد کند؛ آن هم در شرایطی که روسیه با تحریمها، اختلال در زیرساختهای انرژی و فشار بر بخش پالایشی خود مواجه است.
چرا ESPO همچنان جذاب است؟
یکی از دلایل اصلی، جغرافیا است. نفت ESPO از شرق روسیه میآید و فاصله کوتاهتری با چین دارد. در شرایطی که مسیرهای کشتیرانی خاورمیانه با ریسک و هزینه بیشتری همراه شدهاند، نفتی که سریعتر و با ریسک کمتر به پالایشگاه برسد، حتی با قیمت بالاتر نیز جذابیت دارد.
برای پالایشگران، قیمت خرید تنها معیار نیست؛ هزینه حمل، بیمه، زمان تحویل و ریسک تأمین نیز در قیمت نهایی خوراک نقش دارند.
ایران در بازار چین با رقابت سختتری روبهروست
تحولات اخیر برای ایران نیز اهمیت زیادی دارد. چین همچنان مهمترین بازار بالقوه نفت ایران است، اما شرایط این بازار تغییر کرده است.
روسیه توانسته بخشی از فضای نفت تحریمی را به خود اختصاص دهد و افزایش تقاضای چین برای نفت روسیه باعث شده تخفیف این نفت کاهش پیدا کند.
در چنین بازاری، ایران برای افزایش سهم خود در چین تنها به نفت ارزان یا ذخایر عظیم نیاز ندارد؛ صادرات پایدار، هزینه حمل قابل قبول و امکان تحویل مطمئن اهمیت بیشتری پیدا کردهاند.
در نهایت، برنده فعلی این رقابت سینوپک است؛ شرکتی که توان مالی و ظرفیت پالایشی بالایی دارد و میتواند خوراک گرانتر را با سود حاصل از فروش فرآورده جبران کند.
در مقابل، تیپاتها بیشترین فشار را متحمل میشوند؛ چراکه نه قدرت خرید پالایشگران دولتی را دارند و نه مانند گذشته به نفت ارزان ایران و روسیه دسترسی دارند.
بازار نفت چین در حال تغییر است؛ نفت روسیه دیگر صرفاً یک بشکه تحریمی و ارزان نیست. حالا برای خرید آن رقابت شکل گرفته و این بار، تخفیف نه ابزار فروشنده، بلکه امتیازی است که خریدار باید برای به دست آوردنش رقابت کند.
